HERBA SANITAS
kruidenpraktijk-e-mailconsulten-kruidenopleiding-workshops-cursussen-lezingen
kruid van de maand
Geschiedenis Kruidengeneeskunde
Iedere maand verschijnt er op deze pagina een nieuwe kruidenmonografie, met daarin een zo volledig mogelijke beschrijving van een geneeskruid. De monografieen vormen ook de basis van de langere opleiding die Herba Sanitas verzorgt, het geeft dus ook een idee van het zeer verzorgde lesmateriaal! De monografieen van de kruiden die reeds 'kruid van de maand' zijn geweest, kunt u opvragen via gonnie@herbasanitas.nl á €2,50.
© Copyright 2007, Gonnie van Elteren, Herba Sanitas Alle rechten gereserveerd
(tekst geschreven door Gonnie van Elteren, op deze tekst rust auteursrecht, kopieren mag alleen met toestemming van de auteur, en met vermelding van de naam van de auteur)
Paardebloem – Taraxacum officinale
.jpg)
Familie:
Composietenfamilie – Asteraceae
Botanische naam
Er zijn verschillende verklaringen voor de geslachtsnaam, mogelijk komt ‘Taraxacum’ van het Griekse ‘taraxa’ wat “ik heb veroorzaakt” betekent en ‘achos’ wat voor ‘pijn’ staat, een verwijzing naar de medicinale werking van de plant. Een andere uitleg is dat ‘Taraxacum’ zou staan voor oogziekte. Weer een andere verklaring is dat ‘Taraxacum’ een uit het Arabisch of Perzisch stammend woord is voor een Composiet, het staat echter niet vast of het over ‘onze’ Paardebloem gaat. De soortnaam ‘officinale’ is een indicatie dat het een al van oudsher erkend geneeskruid is.
E:
Dandelion
F: Dent
de
Lion
D: Löwenzahn
Volksnamen
Molsla, Leeuwentand, Melkbloem, Beddepisser, Zoggendistel, Varkensbloem, Hondsbloem, Papekruid, Papebloem, Pissebloem, Kettebloem, Hondentong, Hondspol, Klierwortel, Uitblazertjes, Kaarsjes, Konijnengroen, Brievenbesteller, Paerdsbloom Kèttebloom Pisbloom`, Kèttekroed
Farmaceutische naam Gebruikte deel
Folia
leonis blad
Folia Taraxaci blad
Radix
leonis wortel
Radix taraxaci wortel
Herba
leonis kruid
Herba taraxaci kruid
Radix leonis cum
herba wortel en kruid
Radix Taraxaci cum herba wortel en kruid
Geschiedenis
Vreemd genoeg niet genoemd door de schrijvers in de klassieke oudheid, ondanks dat de plant in overvloed groeide in alle gematigde gebieden van Europa. Ook in China wordt de plant al in de 7de eeuw genoemd als medicinaal kruid. Door de Arabische artsen wordt het kruid voor het eerst genoemd in de 10de en 11de eeuw, zij noemde de plant ‘Taraxacon’. In Wales werd de plant ook veel in de middeleeuwen toegepast, tijdens de renaissance werd het kruid steeds meer toegepast. In de 20ste eeuw werd de plant gebruikt in de zogenaamde ‘taraxacotherapie’, voor nieren, blaas en constitutie, dit was toch een wat éénzijdige behandeling. Binnen de Ayurveda en de TCM wordt Paardebloem toegepast bij leverkwalen.
Botanie
Paardebloem is een vaste plant uit de Composietenfamilie. Het blad kan ingesneden zijn, rond of langwerpig, vaak heeft de vorm van het blad te maken met de grondsoort. Paardebloem heeft alleen maar lintbloemen, die veel nectar bevatten. Alle delen van de plant bevatten melksap, Paardebloem heeft een onuitroeibare, vlezige penwortel. De stengel is soms rood aangelopen, ze bevat dan veel ijzer dat de plant heeft opgenomen uit de bodem. Het kruid komt voor op het gehele noordelijk halfrond, de oorsprong van het kruid zou liggen in Centraal-Azië. Er bestaan meer dan 200 soorten Paardebloem, allen zijn geneeskrachtig.
Teelt
Als je paardebloemen in je tuin wil kweken, zet ze dan op een plek waar ze zich minder makkelijk verspreiden tussen de andere planten en verwijder de bloemen voordat deze zaad gaan verspreiden. Het beste kun je gewoon wat stukjes wortel in de aarde stoppen.
Gebruikte delen
Medicinaal worden de wortels, de bladeren en de bloemen gebruikt, meestal maakt men van de wortel de Ǿ en van de bladeren en de bloemen een thee. De wortel moet men in zijn geheel drogen, dit om te voorkomen dat het latex eruit loopt.
Oogst en verwerking
De wortel oogst men in de lente als men een hoog bitterstofgehalte wil en in de herfst als men een hoog inulinegehalte prefereert. Oogst wortels van planten die minstens 2 jaar oud zijn, deze zijn stevig en vlezig. In kleigrond kunnen Paardebloemwortels lastig te oogsten zijn. Om te voorkomen dat de wortels breken kun je het beste een klein rooivorkje gebruiken. De bladeren en de bloemen kan men het beste oogsten in de maand april, dan is het gehalte aan mineralen en vitaminen het hoogst. Kijk ook goed uit waar je de plant oogst, in weiden waar veel dieren lopen is de grond verontreinigd, langs wegen is de Paardebloem ook ongeschikt voor consumptie, dit vanwege verkeer.
De wortel bevat:
bitterglycosiden (taraxacine
looistoffen
- triterpenen (inclusief taraxol en taraxsterol)
- fytosterolen
- etherische olie
- choline
- asparagine
- koolhydraten (inclusief inuline, tot 40% in de herfst, 2% in de lente)
- pectine
phenolische zuren
vitaminen
kalium
De bladeren bevatten:
- bitterglycosiden
- caroténoïde (inclusief luteïne en violaxanthine)
- terpenoïden
- choline
- mineralen: ijzer, silicium, magnesium, kalium, zink en mangaan
- vitaminen A, B, C, D (het gehalte aan vitamine A in het blad, is hoger dan dat van wortels)
Lichamelijke effecten van de Paardebloem
- Alteraticum
- Antilithicum
- Aperient
- Bitterkruid
- Cholagoog
- Depurativum
- Diureticum
- Hepaticum
- Orexigenicum
- Stomachicum
Werkingsgebieden
1. Spijsvertering
Als kruiden die een hoog gehalte aan bitterstoffen bezitten (zoals de wortel van de Paardebloem) in aanraking komen met de bitterreceptoren in de mond, brengen ze in de maagwand de afscheiding op gang van het hormoon gastrine, dat de eetlust opwekt en de productie van spijsverteringssappen en gal verhoogt. Omdat Paardebloemwortel ook de galafscheiding stimuleert heeft het een licht laxerend effect zonder diarree te veroorzaken en verminderd krampen in de onderbuik. Inuline wordt in de dikke darm gefermenteerd, waardoor de groei van darmbacteriën met een positieve werking wordt gestimuleerd, dit is ten nadele van ziekteverwekkende darmbacteriën.
Indicaties:
- bij een verstoorde spijsvertering
- indigestie
- gebrek aan eetlust
- constipatie
- geïrriteerde darmen
- krampen (maag en darm)
- reiniging van de spijsvertering
Toepassing en dosering bij spijsverteringsklachten
Ǿ (van de wortel): 2 tot 5 ml, 3 maal daags of bij acute klachten 3 ml ieder half uur totdat de klachten verdwenen zijn.
Decoct: 3 tot 5 gram van de gedroogde wortel op een kopje water, 3 x daags of bij acute klachten ieder half uur een half kopje totdat de klachten verdwenen zijn.
Sap (van de wortel): 4 tot 8 ml, 3 x daags, of bij acute klachten ieder half uur een 4 ml totdat de klachten verdwenen zijn.
Kruidencombinaties bij spijsverteringsklachten
- Pepermunt (Mentha x piperita of Kruizemunt (Mentha spicata) bij indigestie
- Lijnzaad (Linum usitatissimum bij constipatie
- Heemst (Althea officinalis) bij geïrriteerde darmen
- Kamille (Chamomilla recutita) bij krampen (maag en darm)
- Lijnzaad (Linum usitatissimum) bij reiniging van de spijsvertering
2. Lever en gal
De bitterstoffen in de wortel stimuleren de galsecretie en de galvloed in de lever, dit maakt paardebloem een goed kruid bij stoornissen in de leverfunctie. Bijvoorbeeld infecties en verstoppingen.
Indicaties:
- het voorkomen van galstenen (soms wordt Paardebloem nog wel voorgeschreven bij galstenen, maar zekere bij grote galstenen kan de werking te sterk zijn en loop je gevaar dat de gal verstopt raakt door vastzittende galstenen)
- bij hepatitis (alle vormen)
- de gevolgen van alcoholisme
- levercirrhose
- reiniging van de lever
- huidproblemen die samenhangen met een slecht functionerende lever
Toepassing en dosering bij kwalen van lever en gal
Ǿ (van de wortel): 2 tot 5 ml, 3 maal daags of bij acute klachten 3 ml ieder half uur totdat de klachten verdwenen zijn.
Decoct: 3 tot 5 gram van de gedroogde wortel op een kopje water, 3 x daags of bij acute klachten ieder half uur een half kopje totdat de klachten verdwenen zijn.
Sap (van de wortel): 4 tot 8 ml, 3 x daags, of bij acute klachten ieder half uur een 4 ml totdat de klachten verdwenen zijn.
Kruidencombinaties bij lever – en galproblemen
- Stinkende Gouwe (Chelidonium majus) bij het voorkomen van galstenen en andere galproblemen
- Mariadistel (Silybum marianum) bij hepatitis (alle vormen)
- Mariadistel (Silybum marianum) bij de gevolgen van alcoholisme
- Mariadistel (Silybum marianum) bij levercirrhose
- Mariadistel (Silybum marianum) bij reiniging van de lever
- Berk (Betula spp.) bij huidproblemen die samenhangen met een slecht functionerende lever
3. Urinewegen en oedeem
Vooral de bladeren maar ook de wortel van de Paardebloem hebben een sterk urinedrijvende (diuretische) werking. Dit heeft voordelen als men oedeem wil behandelen, vooral als het vocht vasthouden te maken heeft met een falende hartfunctie, maar ook bij ascites (vasthouden van vocht in de buikholte, een veel voorkomend bijverschijnsel van meerdere klachten). De werking is vergelijkbaar met het reguliere middel Frusemide, maar dan zonder de kaliumondermijnende werking van dit laatste middel en andere reguliere diuretica. Juist kalium is belangrijk bij het goed functioneren van de hartspier. Vooral bij mensen die reguliere hartmedicatie op basis van Digitalis gebruiken (digitaline), is het verlies van potassium een nare bijwerking omdat digitaline zonder het regulerende effect van kalium tot hartritmestoornissen kan leiden. Paardebloemblad bevat veel kalium zodat eventueel verlies gecompenseerd wordt.
Indicaties:
- bij blaasinfectie (de diuretische werking zorgt ervoor dat de ziekteverwekkers versneld het lichaam verlaten)
- bij oedeem veroorzaakt door hartfalen
- ascites (vocht vasthouden in de buikholte)
- bij PMS als dit gepaard gaat met vocht vasthouden
- vocht vasthouden gedurende de zwangerschap
- reiniging van de urinewegen
Dosering en toepassing bij klachten van de urinewegen en vocht vasthouden
Infuus: 4 tot 10 gr gedroogd blad op een kopje kokend water, 3 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Ǿ (van het blad): 2 tot 5 ml, 3 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Sap (van het blad): 5 tot 20 ml, 2 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Kruidencombinaties bij urinewegproblemen en oedeem
- Beredruif (Arctostaphylos uva-ursi ) bij blaasinfectie
- Meidoorn (Crataegus laevigata en Crataegus monogyna bij oedeem veroorzaakt door hartfalen
- Brandnetel (Urtica dioica) bij ascites
- Monnikspeper (Vitex agnus-castus bij PMS als dit gepaard gaat met vocht vasthouden
- Heermoes (Equisetum arvense) bij vocht vasthouden gedurende de zwangerschap
- Brandnetel (Urtica dioica) bij reiniging van de urinewegen
4. Constitutie
Paardebloem bevat zowel in de wortel als in de bladeren een aanzienlijke hoeveelheid vitaminen en mineralen, waardoor de weerstand van mensen die Paardebloem regelmatig toepassen in hun dieet in de vorm van thee, in salades of het verse sap aanzienlijk verhoogt wordt. Ook het reinigende effect door de urinedrijvende en lever – en galversterkende werking dragen bij aan de positieve invloed op de constitutie.
Indicaties:
- Bloedarmoede (door het hoge gehalte aan vitamine C en ijzer is Paardebloem een goed kruid bij de behandeling van bloedarmoede, ga altijd wel na waarom er van bloedarmoede sprake is en pak ook de oorzaak aan).
- Reinigingskuren (Paardebloemblad is essentieel in een voorjaarskuur, vanwege het hoge gehalte aan vitaminen en mineralen en door de urinedrijvende en lever – en galversterkende werking. Zeer reinigend kruid).
Toepassing en dosering bij klachten van de constitutie
Infuus: 4 tot 10 gr gedroogd blad op een kopje kokend water, 3 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Sap (van het blad): 5 tot 20 ml, 2 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Verse kruid: Verwerkt in salades en soepen.
Kruidencombinaties bij klachten van de constitutie
- Brandnetel (Urtica dioica) en Peterselie (Petroselinum crispum) bij bloedarmoede
- Met alle kruiden die rijk zijn aan vitaminen en mineralen (vooral de typische voorjaarskruiden ) bij reinigingskuren.
5. Bewegingsapparaat
Ook bij klachten van reumatische aard kan de urinedrijvende werking van Paardebloemblad een goede aanvulling zijn om urinezuur, dat zich kan vastkoeken op de gewrichten uit het lichaam te verwijderen. Bovendien bevat het calcium en silicium, beide stoffen die ervoor zorgen dat de botopbouw verbetert. De wortel bevat inuline, een stof die de calciumopname verbetert wat ook weer positief werkt bij aandoeningen van het bewegingsapparaat.
Indicaties:
- reumatische aandoeningen die gebaat zijn met het verwijderen van urinezuur (blad)
- jicht (blad)
- osteoporose (wortel)
Toepassing en dosering bij klachten van het bewegingsapparaat
Infuus: 4 tot 10 gr gedroogd blad op een kopje kokend water, 3 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Sap (van het blad): 5 tot 20 ml, 2 x daags, begin laag en verhoog de dosis als deze niet voldoende effect heeft.
Verse kruid: Verwerkt in salades en soepen.
Kruidencombinaties bij klachten van het bewegingsapparaat\
- Duivelsklauw (Harpagophytum procumbens) en Brandnetel (Urtica dioica) bij reumatische aandoeningen
- Cat’s Claw (Uncaria tomentosa) en Selderij (Apium graveolens) bij jicht
Overigen
Ondersteunend kruid bij diabetes, gebruik dan de wortel, geoogst in de herfst als het inulinegehalte hoog is, inuline is een polysaccharide (een meervoudige vruchtensuiker) die een positief effect heeft bij diabetes. Paardebloemblad – en wortel zijn uitstekend om ondersteunend te gebruiken bij een afvalkuur. De inuline in de wortel verhoogt de bloedsuiker op een gezonde manier zodat plotselinge vreetbuien die vaak het gevolg zijn van een lage bloedsuiker vermeden worden. Ook wordt de vetstofwisseling versnelt door Paardebloemwortel. Het verse sap kan men rechtstreeks op wratten aanbrengen. De wortels worden ook gebruikt als koffiesubstituut.
Het zelf maken van tinctuur van Paardebloemwortel
Vul een schone pot met een alcoholsoort van het liefst boven de 60% (wees er zeker van dat deze geschikt is voor menselijke consumptie, vraag dit na bij de apotheek waar men deze alcohol betrekt). Snij de schoongemaakte wortels (deze kan men het beste reinigen door ze in een emmer onder stromend water te plaatsen, zodat het water ze helemaal bedekt en steeds ververst wordt, schudt ze dan voorzichtig uit, voorkom breken) in dunne plakjes en zorg ervoor dat ze zo min mogelijk aan de lucht worden blootgesteld en doe ze zo snel mogelijk in de alcohol, dit ook om te voorkomen dat het waardevolle latex eruit loopt. Sluit de pot af en plaats deze op een donkere plaats, iedere dag schudden. Zeef na ongeveer 2 maanden af en doe de tinctuur in een donkere fles met naam van het kruid en de oogst – en botteldatum erop. Gebruik bij voorkeur alcohol en geen glycerine voor dit kruid omdat bitterstoffen beter afgeven in alcohol.
Het zelf maken van Paardebloemwijn
PER 4,5 liter
Ingrediënten: Hoeveelheden:
Paardebloemen 3.4 liter.
Suiker 1360 gram.
Sinasappel 1
Gemberwortel 1 stuk
Citroen 1
Citroenzuur 7 gram.
Tannine 1.75 gram.
Gist en gistvoedingszout
Campdentabletten (sulfiet)
Anti-pectineenzym
Bereiding
- Was de bloemen en laat ze uitlekken
- Doe de bloemen in een emmer en giet er 4.5 ltr. kokend water over
- Dek de emmer af en laat hem drie dagen staan dagelijks even doorroeren
- Schil de citroen en de sinaasappel, pers het sap eruit en kneus de gemberwortel
- Pers de bloemen grondig uit doe het sap in een pan, voeg nu het citroensap plus de schil en de gemberwortel toe. Doe het citroenzuur de tannine en de suiker erbij en breng het geheel aan de kook. Blijf roeren tot alle suiker is opgelost
- Half uurtje zachtjes laten koken en terug gieten in de emmer
- Af laten koelen, antipectine-enzym toevoegen, afdekken en op een warme plaats zetten
- Voeg na 24 uur gist plus gistvoedingszout toe, sluit de fles af met een waterslot
- Na 6 dagen zeven en in een schone fles doen, een fijngemaakt sulfiettabletje toevoegen en de fles afsluiten met een waterslot
- Gedurende het eerste halfjaar iedere twee maanden overhevelen, daarna alleen bij droesemvorming.
- Zodra de wijn helder is kan deze gebotteld worden
Salade met Molsla
(Molsla is Paardebloemblad dat men afdekt met wat aarde zodat deze minder chlorofyl ontwikkeld en daardoor minder bitter is.
Ingrediënten:
- 150 gr molsla
- 50 gr cashewnoten
- 1 appel (in blokjes)
- 1 bosuitje (in ringetjes)
- handje alfalfa
Dressing
- 50 ml notenolie
- 25 ml Balsamico
- knoflook
- 2 eetl. honing
- peper en zout
Bereiding
Vermeng de gewassen ingrediënten. Maak de dressing en giet deze over de salade.
Contra-indicaties, bijwerkingen en interacties
Pas Paardebloem voorzichtig toe als er sprake is van galstenen. Ook bij andere obstructies van de galgangen of stoornissen aan de galgangen kan men beter Paardebloem laten staan. Gebruik ook voorzichtig bij maagzweren omdat het teveel maagzuur kan produceren wat tot irritatie kan leiden. Kijk uit als men Paardebloemblad toepast bij diabetes, dit vanwege de sterk urinedrijvende werking. Gebruik Paardebloemblad niet als vervanger voor de urinedrijvende middelen die men soms nog wel eens krijgt bij hypertensie. Als er gebruik wordt gemaakt van reguliere diuretica, insuline of andere medicijnen die het bloedsuiker verlagen, gebruik dan alleen Paardebloem onder medische supervisie. Vermijdt het gebruik van Paardebloem als men bezig is met een antibioticakuur (vooral ciprofloxacin, ofloxacin, lomeflaxin, norfloxacin en enoxacin > soortnamen), omdat het kan verhinderen dat deze antibiotica pieken in het bloed, waardoor ze minder werkzaam zijn. Sommige mensen reageren allergisch op Paardebloem, vooral op het latex in de stengels en bladeren.
Reeds Kruid van de Maand geweest:
Grote Klaproos - Papaver rhoeas
Heemst - Althea officinalis
Framboos - Rubus idaeus
Echte Kamille - Matricaria recutita
Driekleurig Viooltje - Viola tricolor
Duizendblad - Achillea millefolium
Grote Klis - Arctium lappa
Gevlek Longkruid - Pulmonaria officinalis
Haver - Avena sativa