(tekst geschreven door Gonnie van Elteren, op deze tekst rust auteursrecht, kopieren mag alleen met toestemming van de auteur, en met vermelding van de naam van de auteur)

Er bestaan veel misverstanden omtrent het gebruik van kruiden tijdens de zwangerschap. Ten dele heeft dit te maken met het gebrek aan kennis van consultatiebureaus, huisartsen en andere medische specialisten met betrekking tot kruiden. Maar ook bij herboristen/fytotherapeuten bestaat er een leemte in de kennis over deze materie. Ik hoop met deze pagina wat duidelijkheid te creeeren.

Ten eerste bestaat er een groot verschil tussen het medicinaal toepassen en het culinair toepassen van kruiden. Kruiden als peterselie, salie, rozemarijn kunnen als smaaktoevoeging aan een maaltijd, geen kwaad tijdens de zwangerschap. Maar wel als er sprake is van medicinaal gebruik (iedere dag een vaste dosering). Ten tweede is het zo dat ook de gevorderdheid van de zwangerschap een grote rol speelt. Een prille zwangerschap is veel gevoeliger voor prikkels door riskante kruiden dan een zwangerschap die vergevorderd is. Ten derde heeft de manier van toepassen ook een grote invloed. Zo zijn theeen aanmerkelijk minder sterk, dan bijvoorbeeld tincturen of gestandaardiseerde capsules, dit omdat water veel minder inhoudsstoffen opneemt dan alcohol.

Over het algemeen kan men stellen dat zwangere vrouwen kruiden moeten vermijden met een sterke medische of mogelijk zelfs toxische werking. Verder is van groot belang dat vrouwen goed opletten met wat zij tot zich nemen gedurende de zwangerschap, en als zij geen gedegen herboristische opleiding hebben gevolgd, niet zelf gaan dokteren met medicinale kruiden en ook alleen het advies opvolgen van herboristen met een gedegen achtergrond. De meeste kruiden die men niet medicinaal mag toepassen gedurende de zwangerschap zijn zogenaamde emmenagogen, dit zijn kruiden of andere substanties die de menstruatie op gang brengen. Dit is nogal een ruim begrip, omdat het mechanisme waarom de menstruatie door deze kruiden of andere stoffen op gang wordt gebracht erg kan verschillen, en ook de mate waarop. Emmenagogen werken dus op verschillende manieren, en kunnen sterk of mild zijn. Naast kruiden met een emmenagoge werking, zijn er ook kruiden die een nadelig effect op de ontwikkeling van de foetus kunnen hebben, bijvoorbeeld kruiden met veel fyto-oestrogenen of kruiden die veel thujon bevatten. Kruiden die men moet vermijden tijdens de zwangerschap kan men als volgt indelen:

Baarmoedersamentrekkende kruiden met de volgende onderverdeling:

- Kruiden met oxytocische eigenschappen, deze kruiden veroorzaken baarmoedercontracties omdat ze de productie van oxytocine stimuleren (oxytocine of ocytocine (v. Gr. oxus = scherp, ook: snel, tokos = geboorte), een hormoon dat contracties van gladde spieren kan veroorzaken, in het bijzonder van die van de baarmoeder kort vóór, tijdens en na de baring, weeën).

- Kruiden die thujon bevatten, thujon is een etherische olie die sommige planten bevatten, deze stof stimuleert de baarmoeder en kan afwijkingen aan de vrucht doen ontstaan.

- Diverse baarmoedersamentrekkende kruiden, deze kruiden hebben unieke eigenschappen die baarmoedercontracties veroorzaken.

Kruiden die de baarmoeder stimuleren, hierdoor kan een eitje in een vroeg stadium van de zwangerschap loslaten van de baarmoederwand.
Kruiden met oestrogene eigenschappen, deze kunnen in een hoge dosering afwijkingen aan de foetus veroorzaken, maar ook zorgen voor een verstoring van de vrouwelijke hormoonhuishouding gedurende de zwangerschap.
Kramopheffende kruiden, deze kruiden kunnen een abortus veroorzaken door juist een ontspannende werking op de baarmoeder, waardoor een abortus kan optreden.
Kruiden die innesteling verhinderen, deze kruiden verhinderen de innesteling in de baarmoeder van het bevruchte eitje
Kruiden die rijk zijn aan etherische olien, ook deze kunnen de baarmoeder stimuleren of doen samentrekken.
Kruiden die rijk zijn aan alkaloiden, alkaloiden behoren tot de sterkst werkende plantaardige stoffen, velen stimuleren de baarmoeder.
Sterk laxerende kruiden, kijk in dit opzicht ook uit voor zogenaamde laxerende theemengsels of slankheidstheetjes. Kruiden die sterk laxeren hebben veelal een samentrekkend effect op de gladde spieren, dus ook op die van de baarmoeder.
Sterk urinedrijvende kruiden, met name kruiden die heel sterk inwerken op de nieren.

Kruiden die men ten alle tijden moet vermijden gedurende de zwangerschap (deze lijst is incompleet)

· Absintalsem - Artemisia absinthium (bevat thujon)

Aloe - Aloe vera (alleen inwendig gebruiken vermijden, laxerend)

· Beredruif - Arctostaphylos uva ursi (sterk urinedrijvend, werking op de nieren)

· Bijvoet - Artemisia vulgaris (bevat thujon, weliswaar minder dan Absintalsem, maar voorzichtigheid is geboden)

· Boerenpioen - Paeonia officinalis (Pioenroosextracten bevinden zich veel in Chinese kruidenmengsels die voorgeschreven worden voor vrouwenklachten, terecht...want het kruid heeft fyto-oestrogene eigenschappen, daardoor is het kruid ongeschikt voor gebruik tijdens de zwangerschap, verder bevat het alkaloiden)

· Boerenwormkruid -Tanacetum vulgare (bevat thujon)

Canadese Geelwortel - Hydrastis canadensis (zeer sterke baarmoederstimulant, bevat alkaloiden, waaronder berberine)

· Citroenkruid - Artemisia abrotanum (bevat thujon)

· Duizendblad - Achillea millefolium (baarmoederstimulant, bevat thujon)

· Engelwortel, Chinese - Angelica sinensis (sterk hormonaal effect, bevat cumarinen, stimuleert de baarmoeder in sterke mate)

· Engelwortel, Grote - Angelica archangelica (rijk aan etherische olien en cumarinen, baarmoederstimulant)

· Fenegriek - Trigonella foenum-graecum (fyto-oestrogeen)

- Gotu Kola - Centella asiatica

· Hartgespan - Leonorus cardiaca (baarmoederstimulant)

· Herderstasje - Capsella bursa-pastoris (baarmoederstimulant)

Holwortel - Corydalis cava (baarmoederontspanner, hoog alkaloidenghalte)

Hop - Humulus lupulus (sterke fyto-oestrogeen)

· Hysop - Hyssopus officinalis (baarmoederstimulerende etherische olien)

· Jeneverbes - Juniperus communis (baarmoederstimulerende etherische olien, thujon, sterke werking op de nieren)

· Karmozijnbes, Westerse - Phytolacca americana (giftige triterpenoide saponinen en alkaloiden)

· Klaver, Indiaanse - Trillium erectum (fyto-oestrogeen)

· Lavas, Maggikruid - Levisticum officinale (baarmoederstimulerende etherische olien)

- Malrove - Marrubium vulgare (etherische olie)

· Mannetjesvaren - Dryopteris filix-mas (sterk laxerend, ook algemeen giftig kruid)

- Maretak - Viscum album (te sterk in samenstelling, baarmoederstimulant)

· Moederkruid - Tanacetum parthenium (sterk baarmoederstimulerend)

· Pijpbloem - Aristolochia clematitis (alkaloiden, sterk stimulerend voor de baarmoeder)

· Polei - Mentha pulegium (thujonbom, sterk samentrekkend voor de baarmoeder)

· Rabarber, Russische - Rheum palmatum (sterke laxant)

- Saffraan - Crocus sativa (sterke baarmoederstimulant,vermijdt het ook in het eten)

· Scharlei - Salvia sclarea (baarmoederstimulant)

- Senna - Senna spp. (sterke laxant)

· Stinkende Gouwe - Cheledonium majus (relatief hoog alkaloidengehalte, vooral berberine is een gevaarlijke stof)

Vingerhelmbloem - Corydalis solida (baarmoederontspanner, hoog alkaloidenghalte)

· Vrouwenmantel - Alchemilla spp. (trekt de baarmoeder samen)

- Wegedoorn - Ramnus spp. (zeer sterke laxanten)

- Wildemanskruid - Pulsatilla vulgaris

· Wijnruit - Ruta graveolens (zeer sterke baarmoederstimulant, thujon)

· Zeedruif - Ephedra sinicia (sterke stimulant adrenaline, hartspier)

· Zilverkaars - Cimicifuga racemosa (fyto-oestrogeen)

· Zuurbes, Gewone - Berberis vulgaris (bevat sterke alkaloiden, waaronder berberine)

Kruiden die men in een medicinale dosering beter kan vermijden in het begin van de zwangerschap (af en toe culinair gebruik zal geen problemen opleveren)

Bonenkruid (Satureja hortensis)

Braam - Rubus fruticosus

Echte Kamille - Chamomilla recutita

Gember - Zingiber officinalis

Lavendel - Lavandula angustifolia

Marjolein, Wilde - Origanum vulgare

Peterselie - Petroselinum crispum

Rozemarijn - Rosmarinus officinalis

Salie - Salvia officinalis

Selderij - Apium graveolens

Tijm - Thymus vulgaris

Kruiden die in een lage medicinale dosering wel geoorloofd zijn tijdens de eerste periode van de zwangerschap, je moet dan denken aan een thee.

Citroenmelisse - Melissa officinalis

Dropplant - Agastache foeniculum

Vlier -Sambucus nigra

Lindebloesem - Tilia spp.

Heel veel vrouwen proberen om zwanger te worden, juist de eerste weken na een innesteling zijn riskant. Het gebruik van bepaalde kruiden in de periode dat men zwanger probeert te worden en zich misschien niet eens realiseert zwanger te zijn, dient dan ook kritisch bekeken te worden. Ironisch gezien zitten daar juist kruiden tussen met een positief effect op de hormoonregulatie. Een verstoorde cyclus kan een van de reden zijn waarom vrouwen moeilijk zwanger worden. Als je dit soort kruiden gebruikt om de vruchtbaarheid te bevorderen, moet je in de periode dat je ze gebruikt een condoom gebruiken, om zwangerschap in dit stadium te voorkomen.

Welke kruiden zijn wel geschilt om tijdens de zwangerschap medicinaal toe te passen?

Tijdens de zwangerschap kunnen diverse kleine klachten verminderen of zelfs verholpen worden door kruiden, ook kan men de zwangerschap en bevallen en de post-partum periode beter laten verlopen door bepaalde kruiden te gebruiken. Als je tijdens de zwangerschap kruiden of andere natuurlijke middelen wilt gebruiken om bepaalde kleine klachten te verminderen, doe dit dan altijd onder begeleiding van een ervaren herborist, ga niet zelf dokteren, en neem ook niet zo maar raad aan van mensen die niet gekwalificeerd zijn. Helaas weten consultatiebureaus en vroedvrouwen in Nederland helemaal niets van kruiden en worden ze ook zo opgeleidt dat ze deze middelen over het algemeen niet zo serieus nemen of er angstig voor zijn, dit geldt ook voor artsen.

Kruiden die de baarmoeder voorbereiden op de bevalling

Framboos – Rubus idaeus

Framboosblad wordt van oudsher gebruikt als middel om de baarmoeder te versterken in de eerste fase van de zwangerschap. Inmiddels is na onderzoek gebleken dat deze traditie werkelijk ergens op gestoeld is. Wel spreken de onderzoeken elkaar enigszins tegen. Het ene onderzoek stelt dat het kruid de baarmoeder juist stimuleert, andere onderzoeken stellen dat het de baarmoeder juist ontspant, weer andere onderzoeken wijzen uit dat het de baarmoeder alleen ontspant tijdens de zwangerschap. Waarschijnlijk is het zo dat Framboosblad de baarmoedercontracties normaliseert en ook de frequentie daarvan verminderd, het kruid reguleert dus. Er zijn twee stoffen verantwoordelijk voor, de ene stof ontspant de baarmoeder en de andere stof prikkelt de baarmoeder juist. Ook versterkt framboosblad de baarmoeder door de stof fragarine. Het zal ook de nabloeding verminderen na de bevalling vanwege het gehalte aan looistoffen.

Heermoes (Paardenstaart) – Equisetum arvense

Heermoes is een allround kruid dat tal van voordelen biedt om het met mate te gebruiken tijdens de zwangerschap. Het is zeer rijk aan mineralen en vitaminen, met name silicium, dit versterkt alle harde delen van het lichaam, ook helpt het bij de botopbouw van het kind en kan het bekkenbodeminstabiliteit voorkomen en kan het ook voorkomen dat er veel haaruitval is na de bevalling bij de moeder. Het is een specifiek middel ter voorkoming van zwangerschapsstriemen vanwege de versterkende invloed op het onderhuids bindweefsel. Verrijkt het bloed zodat het zwangerschapsanemie te lijf gaat. Vanwege het gehalte aan loistoffen voorkomt het hevig bloeden tijdens en na de bevalling. Mild urinedrijvend kan het ook ingezet worden bij gezwollen handen en voeten tijdens de zwangerschap (flavonoiden en saponine). Niet oogsten in het wild, de Equisetum palustre is een soort die precies op E. arvense lijkt, maar helaas niet veilig is!

Sqauw Vine (Patrijsbes, Partridge Berry) – Mitchella repens

Een van de beste middelen om de baarmoeder voor te bereiden op de bevalling. Het helpt een veilige geboorte mogelijk te maken. Zal ernstige bloedingen helpen voorkomen. Het heeft een licht stimulerende werking op de baarmoeder. De werking van Sqauw Vine is nog grotendeels onbekend voor de wetenschap. De plant wordt echter al eeuwenlang veilig ingezet en bijwerkingen worden niet gemeld. Een zalf van de plant kan helpen bij ontstoken tepels. In de laatste maanden van de zwangerschap

Zwangerschapsmisselijkheid

Citroenmelisse – Melissa officinalis

Zeer zacht kalmerend effect op de spijsvertering, werkt via het zenuwstelsel en gaat het gevoel van misselijkheid tegen, geeft een fris gevoel. Met name de etherische olien in de plant hebben dit effect. Alleen wanneer nodig, in een lichte thee.

Kruizemunt – Menta spicata

Heeft een krampopheffende en verfrissende werking op de spijsvertering, zal misselijkheid verminderen. Gebruik GEEN PEPERMUNT tijdens de zwangerschap! Gebruik het alleen in het eerste stadium van de zwangerschap, aangezien het kruid een negatieve invloed heeft op de melkafscheiding.

Zwangerschapsstriemen

Bamboe (Tabashir) – Bambusa arundinacea

Het hoge gehalte aan silicium versterkt het onderhuidse bindweefsel zodat striae geen kans krijgt. Voorkomt ook bekkenbodeminstabiliteit en onderhoudt tijdens de zwangerschap alle harde lichaamsdelen en helpt bij de botopbouw van het ongeboren kind.

Grote Brandnetel – Urtica dioica

Zeer rijk aan opbouwende inhoudsstoffen die essentieel zijn voor het onderhoud van het onderhuids bindweefsel, rijk aan silicium, calcium, magnesium, koper, kalium en boron (helpt het calciumgehalte van de botten op peil te houden) en de vitamine A, B, C en K. Groot constitutiekruid, urinedrijvend zodat ook oedeem aan handen en voeten kan worden bestreden.

Aromatherapie

Als men preventief werkt kan men ook met etherische olien zwangerschapsstriemen voorkomen, de volgende olien kan men veilig tijdens de zwangerschap toepassen:

- Oranjebloesemolie (Neroli)

- Sandelhout

- Lavendel